फक्त CIBIL Score पुरेसा नाही, लोनसाठी ‘Credit Mix’ देखील महत्त्वाचा; जाणून घ्या सविस्तर

अनेकदा लोकांचा असा समज असतो की, जर आपला CIBIL Score ७५० किंवा ८०० च्या वर असेल, तर कोणतीही बँक आपल्याला हसत-खेळत कर्ज (Loan) देईल. पण प्रत्यक्षात परिस्थिती वेगळी असू शकते. अनेक वेळा चांगला स्कोर असूनही बँका कर्ज नाकारतात किंवा जास्त व्याजदर लावतात. याचे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे तुमच्या प्रोफाइलमधील ‘क्रेडिट मिक्स’ (Credit Mix) चा अभाव.

नक्की काय आहे हा ‘Credit Mix’?

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, क्रेडिट मिक्स म्हणजे तुमच्या नावावर असलेल्या वेगवेगळ्या प्रकारच्या कर्जांचा संग्रह. बँका केवळ तुम्ही कर्ज वेळेवर फेडता की नाही हे पाहत नाहीत, तर तुम्ही किती वेगवेगळ्या प्रकारची आर्थिक जबाबदारी पेलू शकता, हेही तपासतात. याचे प्रामुख्याने दोन प्रकार पडतात:

पहिला प्रकार म्हणजे सुरक्षित कर्ज (Secured Loans). यामध्ये तुम्ही बँकेकडे काहीतरी तारण ठेवता, जसे की होम लोन, कार लोन किंवा गोल्ड लोन. अशा कर्जांमुळे बँक तुम्हाला एक ‘स्थिर’ आणि ‘दीर्घकालीन नियोजक’ म्हणून पाहते.

दुसरा प्रकार म्हणजे असुरक्षित कर्ज (Unsecured Loans). यामध्ये कोणतेही तारण नसते, जसे की क्रेडिट कार्ड किंवा पर्सनल लोन. हे कर्ज तुमची दैनंदिन खर्च करण्याची पद्धत आणि शिस्त दर्शवते.

बँकांसाठी क्रेडिट मिक्स इतके महत्त्वाचे का?

समजा दोन व्यक्ती आहेत. एकाने फक्त ५-६ क्रेडिट कार्ड्स वापरली आहेत आणि दुसऱ्याने एक होम लोन आणि एक क्रेडिट कार्ड वापरले आहे. बँक दुसऱ्या व्यक्तीला अधिक प्राधान्य देईल. कारण, होम लोनसारखे मोठे कर्ज १५-२० वर्षे व्यवस्थित चालवणे हे तुमच्या आर्थिक शिस्तीचे (Financial Discipline) सर्वात मोठे लक्षण मानले जाते.

जर तुमच्या प्रोफाइलमध्ये फक्त क्रेडिट कार्ड किंवा पर्सनल लोनच दिसत असतील, तर बँकांना वाटते की तुम्ही फक्त दैनंदिन गरजांसाठी कर्जावर अवलंबून आहात. याउलट, दोन्ही प्रकारच्या कर्जांचे संतुलन तुमच्याकडे ‘मॅच्युरिटी’ असल्याचे दर्शवते.

एकाच प्रकारच्या कर्जाचा अतिवापर टाळा

जर तुमच्याकडे फक्त असुरक्षित कर्ज (Unsecured Loans) जास्त असतील, तर तुमचा क्रेडिट स्कोर चांगला असूनही बँक तुम्हाला ‘High Risk’ कॅटेगरीत टाकू शकते. त्यांना असे वाटू शकते की तुमच्यावर आर्थिक ताण जास्त आहे. त्यामुळे केवळ गरज असेल तरच आणि योग्य कारणासाठीच कर्ज घेणे हिताचे ठरते.

लोन अप्रूव्हलवर याचा काय परिणाम होतो?

जेव्हा तुम्ही मोठ्या कर्जासाठी (उदा. बिझनेस लोन किंवा होम लोन) अर्ज करता, तेव्हा बँक तुमचा क्रेडिट मिक्स आवर्जून पाहते. ज्यांचा क्रेडिट मिक्स संतुलित आहे, त्यांना कर्ज लवकर मंजूर होण्याची शक्यता वाढते. तसेच, तुम्हाला व्याजदरात (Interest Rate) सवलत मिळू शकते आणि कागदपत्रांची प्रक्रिया सुद्धा अधिक सुलभ होऊ शकते.

मग क्रेडिट मिक्स सुधारण्यासाठी नवीन कर्ज घ्यावे का?

नाही, हे कधीही करू नका. फक्त ‘प्रोफाइल’ सुधारायची आहे म्हणून गरज नसताना कर्ज घेणे म्हणजे स्वतःच्या पायावर धोंडा पाडून घेण्यासारखे आहे. यामुळे तुमच्यावर व्याजाचा नाहक बोजा वाढेल.

योग्य मार्ग असा आहे की, तुमच्याकडे जे काही सध्या क्रेडिट कार्ड किंवा छोटे लोन आहे, त्याची परतफेड वेळेवर करा. भविष्यात जेव्हा तुम्हाला खरोखर होम लोन किंवा कार लोनची गरज पडेल, तेव्हा तुमचा क्रेडिट मिक्स आपोआप तयार होईल.

थोडक्यात सांगायचे तर…

एक मजबूत आर्थिक प्रोफाइल तयार करण्यासाठी सिबिल स्कोर हा पाया आहे, तर क्रेडिट मिक्स ही त्यावरची इमारत. जोपर्यंत तुमची कर्जाची विविधता संतुलित राहत नाही, तोपर्यंत तुम्हाला बँकांकडून मिळणाऱ्या सर्वोत्तम सुविधांचा लाभ घेता येणार नाही. त्यामुळे कर्ज घेताना केवळ ‘गरज’ आणि ‘परतफेडीची क्षमता’ यांचा विचार करून पाऊल उचला.